Ang mga Maralita sa mga Lunsod

at Malalaking Bayan…dapat unawain

ni Apolinario Villalobos

Maraming nagagalit sa mga maralitang kababayan nating nakatira sa malalaking bayan at lunsod. Nakakaperhuwisyo nga naman dahil ang mga barung-barong nila ay nakatirik sa tabi ng mga daluyan ng tubig, mga tambakan ng basura, mga gilid ng pader, ilalim ng tulay, mga abandonadong gusali, at mga bakanteng lote. Kapag dumami na sila, mahirap namang kontrolin kaya naging taguan na rin ng mga kriminal at adik ang kanilang lugar. At, lalong nakakaasiwang makita sa mga lugar na ito  ang mga tin-edyer na ina na may mga kargang sanggol. Sa kanila ay maraming nagagalit na mga nakatira sa maayos na tirahan – condo, apartment o single unit na bahay, dahil nakakasira daw sila ng tanawin!

Subalit kung lilingon tayo sa kasaysayan, kahit pa noong wala pa ang mga Kastila, nagkaroon na talaga ng pagkakaiba sa uri ng pamumuhay sa pagitan ng “may kaya” at “mahirap”. Ang “datu” system ng ating mga ninuno ay patunay na noon pa man ay mayroon na nitong uri ng mga pamumuhay. Nang dumating ang Kastila, lalong tumindi ang kahirapan dahil mistulang naging alipin ang ating mga ninuno sa sariling bayan. Nang umalis ang mga Kastila, ang mga katutubong nilahian nila na naging mga asyendero o yumaman sa ibang paraan ay lalong nagpalala sa kalagayan ng mahihirap, kaya lumalabas na mismong mga kababayan na ang nagpahirap sa kanila. Nang dumating ang mga Amerikano at kahit nagkaroon pa ng kasarinlan ang Pilipinas, wala ring nangyari sa problemang ito dahil nagkaroon naman ng korapsyon sa gobyerno na nagpalala pa ng kagutuman, resulta ng pagyaman ng iilan at lalong paghirap ng marami.

Sa makabagong panahon naman,  “tinakasan” ng mga maralita ang mahirap nilang kalagayan sa mga probinsiyang nawalan ng katahimikan dahil sa labanang nagaganap sa pagitan ng pamahalaan at kung hindi man mga bandido ay mga taong may adbokasiyang Komunista. Kung hindi man sila naipit ay kinutungan sila, ganoong halos wala na nga silang makain.

Sa mga iskwater ng mga lunsod na kanilang binagsakan,  may natutulugan sila kahit sa ilaim ng kapirasong tarpaulin man lang at kung magsipag lamang na mamagpag ng mga itinapong pagkain sa basurahan ng mga restaurant, o mamulot ng mapapakinabangang basura ay mabubuhay sila. Ang nakakalungkot lang ay niloloko pa rin sila ng mga opisyal ng bayan o lunsod na nakakasakop sa kanilang tinitirhan dahil napapansin lamang sila bilang mga “boto”tuwing eleksiyon, hindi tao na may buhay. Niloloko sila ng mga sindikatong bugaw kaya ang mga tin-edyer na babae man o lalaki ay napapasubo sa pagbenta ng laman. Dahil sa pangangailangan, ang iba ay pumayag na maging “runner” o tagahatid ng mga binibentang illegal na gamot. Ang mga gustong magkapera agad dahil sa tindi ng pangangailangan ay nahahatak naman sa gawaing pagnanakaw.

Hindi nila kasalanang mapunta sa mga kalagayang nabanggit, dahil mula pa man sa kanilang pinanggalingan, sila ay biktima na ng pang-aapi. Hindi sila abot ng mga programang sinasabi ng gobyerno tulad ng maayos na edukasyon. Wala ring suporta sa kanilang mga maliitang pinagkikitaan. May mga naitanim nga at naani subalit dusa naman ang paghatid sa bayan, at kung makarating man, binabarat pa. Kaya ang kilo-kilometrong nilakad nila na ang karga ay isang sakong kamote halimbawa, ang katumbas ay wala pang dalawang kilong bigas! May mga tumatawid pa sa ilog dahil ang tulay na ipinangako ng mga nangangampanya tuwing eleksiyon ay hindi naman natutupad. Ang mga farm to market road naman ay hanggang drowing lang dahil wala ring nagagawa pagkakuha ng budget ng mga pekeng NGO sa pakikupagkutsabahan nila sa tiwaling mga taga-gobyerno.

Hindi dapat maliitin at ituring na masama ang mga kababayan nating nakatira sa mga iskwater dahil sa kasabihang walang sinumang may gustong ipanganak na mahirap. Sa mundong ito, nag-unahan lang sa pagkamal ng pera ang mga tao, kaya maswerte ang naging mayaman dahil sa ibayong pagsisikap. Yon nga lang, ang iba ay gumamit ng hindi magandang paraan. Minalas mang nakapagmana ang karamihan ng kahirapan, hindi nila gusto ito…ni hindi nga nila ginustong ipanganak sa mundo!

Sino ba ang may gustong magutom, mauhaw o maglakad ng nakayapak o hubad sa mundo?

Dapat Bigyang-pansin din ang pag-abuso

sa pag-appoint ng mga opisyal sa mga puwesto

ni Apolinario Villalobos

Maliban sa Anti-political Dynasty Bill, dapat ay bigyang pansin din ang pag-abuso sa pag-appoint ng mga kaibigan at kamag-anak sa mga puwesto sa gobyerno. Nagkakagulatan na lang kapag nalamang magkakamag-anak o matalik na magkakaibigan pala ang mga nasa maseselang puwesto ng iba’t ibang ahensiya ng gobyerno kung ang isa ay nagkakaso dahil sa imbestigasyong ginagawa. Ang isang halimbawa ay nang magkakaso si Vitangcol. Nang mag-imbestiga, nabistong marami pala siyang malalapit na kamag-anak na nakatalaga rin sa mga maseselang puwesto at ganoon din ang kalihim ng DOTC na si Jun Abaya, dahil nalamang malapit sa isa’t isa ang dalawa.

May batas tungkol sa bagay na ito subalit napakaluwag, kaya wala ring saysay – inutil, kaya napapalusutan. Ang Kongreso at Senado ay malamang hindi maaasahan sa bagay na ito dahil ang mga bumubuo sa dalawang kapulungang ito ay apektado lahat.

Isa sa mga pangakong binibitiwan ng mga tumatakbo sa Kongreso at Senado ay ang pag-appoint sa mga tutulong sa kanila sa panahon ng eleksiyon, kaya ang kumakagat ay talagang gumagawa ng paraan upang maipanalo ang kanilang kandidato. Dahil sa ganyang sitwasyon, paano pang gagawa ng pagbabago ang mga nakaupo sa nabanggit na mga kapulungan?

Ang pinakahuling paraan ay dapat manggaling sa Civil Service Commission at Department of Labor na dapat magtulungan kung paanong mabigyan ng pangil ang mga nakatakda nang batas, upang maski papaano ay maipakitang may nagawa, kaysa naman tutunganga na lang sila at magsisihan, o di kaya ay umasa sa pagkukusa ng mga mambabatas na talagang hindi kikilos tungkol sa nabanggit na pangangailangan.

Ang isa pang nangyayaring pag-abuso ay tuwing magtatapos ang termino ng Pangulo…na ang  tawag ay midnight appointment. Maraming leksiyon na ang nangyari pero ni isa ay wala man lang natututunan dahil nagtuturuan ganoong ang talagang diperensiya ay kawalan ng tamang batas. Kawawa at napapahiya tuloy ang mga na-appoint ng bumabang Pangulo dahil natatanggal pag-upo ng bagong Pangulo.

Sa True State of the Nation Address (TSONA)

Ni Binay, Totoo ang mga Inireport niya

Subalit hindi Siya Angkop Bilang Taga-akusa

Ni Apolinario Villalobos

Totoo ang mga ibinentang ni Binay sa administrasyon subalit hindi siya ang tamang tao na dapat ay nag-aakusa, dahil siya mismo ay inaakusahan din ng korapsyon. Kaya sa ginawa niya, nangyari sa kanya ang kasabihang, “habang itinuturo o dinuduro ng isang tao ang kanyang kapwa ng isang daliri, tatlong daliri naman ang nakaturo sa kanya”.

Mas maganda siguro kung naging totoo na lang si Binay sa pagbanggit na siya ay inaakusahan din subalit hindi kasingbigat ng mga inaakusa ng taong bayan sa administrasyon. Ang akusasyon kasi sa kanya ay nakapaloob sa lunsod ng Makati at may dagdag na “kapirasong” lupaing pang-asyenda lang naman ang sukat sa Batangas, hindi tulad ng sa administrasyon na buong kaban ng bayan ang sangkot, na dinagdagan pa ng pagkamanhid ng presidente daw. Sa ginawa niyang TSONA, gusto ni Binay na palabasing siya ay malinis subalit ang mga taga-administrasyon, lalo na si Pnoy ay marumi…bagay na hindi tanggap ng mga Pilipino.

Tulad ng inaasahan, kinontra ng Malakanyang ang mga sinabi ni Binay na ang ibang mga binanggit nito ay “sarado” na daw, subalit, bagay namang hindi pa rin tanggap ng taong bayan. Kung dinagdag ni Binay ang kaso ng Maguindanao massacre ay mas gumanda siguro ang kanyang paglalahad. Nag-aalala kaya siya na mawalan siya ng boto mula sa angkan ng mga Ampatuan sa Mindanao na hanggang ngayon ay namamayagpag pa at nagkokontrol pa rin ng malaking bahagi ng Cotabato? Kung ganito ang pinapahiwatig niya, ano ang kahihinatnan ng kaso kapag siya ang manalo bilang presidente?

Hindi rin binanggit ni Binay ang tungkol sa West Philippine Sea. Sa isang panayam sa kanya ng isang radio station sa Mindanao noon, pahapyaw niyang pinahiwatig na ang Tsina ay may kakayahang mag-develop ng karagatan ng West Philippine Sea dahil may pera ito. Para na niyang sinabi na makipagtulungan na lang ang Pilipinas sa gusto ng Tsina.

Namutiktik sa “foreign investment” ang TSONA ni Binay, na kailangan daw ng bansa sa pagsulong nito upang umunlad, at idiniin pa ng adbokasiya niyang baguhin ang Saligang Batas upang umayon sa kagustuhan ng mga banyagang may balak na mamuhunan sa bansa. Para na rin niyang sinabi na hayaan na lang sa mga banyaga ang pagpatakbo ng ekonomiya ng bansa.

Yan ba ang gusto ng mga Pilipinong maging presidente ng Pilipinas? ….isang taong may balak na mag-isantabi ng nasyonalismo at dangal ng lahi dahil sa pera na hindi rin sigurado kung matatamo nga dahil sa umiiral na lokohan sa mga kasunduan sa pagitan ng mga bansa?...isang taong hindi makatingin sa salamin upang malaman kung may dumi siya sa mukha o wala bago magpuna ng dumi sa mukha ng iba?

Ang Imahen ng “Lady of Guadalupe”

ng Barangay Real 2 (Bacoor City, Cavite)

…simbolo ng matibay na pananampalataya at pagkakaisa

Ni Apolinario Villalobos

Ang imahen ng Birhen ng Guadalupe ang itinuturing na isa sa maraming naipamalas na milagro sa mga mananampalatayang Kristiyano.  Ang imahen ay unang nakilala sa Guadalupe, Mexico dahil sa mga milagrong ipinamalas niya sa mga katutubo kaya ang mga Mehikanong kasama sa mga paglayag ng mga galleon mula noong 1400s ay nagdadala nito upang maging “tagapagligtas” nila kung magkaroon sila ng sakuna sa karagatan.

Sa Pilipinas, ang unang nakilalang imahen ng Guadalupe ay ang nakaluklok sa Guadalupe Church, sa Guadalupe Nuevo, Makati City. Itinuturing din itong mapaghimala kaya maraming debotong dumadayo sa nasabing simbahan upang ito ay hingan ng tulong. Ang piyesta ng “Lady of Guadalupe” ay tuwing ika-12 ng Disyembre.

Sa Cavite, may imahen ng nasabing Birhen sa Barangay Real Dos, Bacoor City, sa maliit na subdivision ng Perpetual Village 5 at nakaluklok sa Multi-purpose Hall nito, na itinuturing nang “chapel” dahil dito rin nakaluklok ang iba pang imahen ng Birheng Maria at Hesus. Ang imahen ay donasyon ng mag-asawang Glo at Ed de Leon noong 2013 nang italaga ng parukyang San Martin de Porres ang nasabing birhen bilang patron ng nabanggit na barangay. Bukod sa imahen ng nasabing Birhen, ang mag-asawa ay nag-donate din ng imahen ng Itim na Nazareno, Christ the King, at mga gamit pang-Misa ng pari. Ang mag-asawa din ang nagpa-ayos ng mga sirang bahagi ng “chapel” at nagpalit ng pintura nito noong huling bahagi ng 2012. Payak ang nasabing “chapel”, may kaliitan din subalit hindi hadlang ang mga kapintasang  ito upang umigting ang pananampalataya ng mga taong taga-barangay at mga karatig lugar na dumadalo sa Misa tuwing Linggo.

Mula nang mailuklok ang birhen sa nasabing barangay, kapansin-pansin ang pagkaroon ng dagdag sa bilang ng mga dumadalo sa Misa tuwing Linggo. Nagkaroon din ng dagdag- inspirasyon kaya lalong sumigla ang pagkilos ng mga religious crusaders ng Holy Face of Jesus na namamahala sa imahen. Ang grupong ito ang nagbubuklod sa mga mananampalatayang Katoliko na taga- loob at labas ng barangay dahil sa pinapakita ng mga miyembro na walang kapagurang pagdasal sa mga lamay sa pakiusap ng namatayan, pamumuno sa pagdasal ng novena at rosaryo sa kapilya tuwing Huwebes ng dapithapon, at pakikiisa sa mga pagtitipong ispiritwal sa parukya ng San Martin de Porres tulad ng paghahatid ng imahen ng Birheng Maria sa mga bahay na gustong magpabisita sa kanya. Ang lahat ng mga nabanggit ay ginagawa ng grupo sa ngalan ng sakripisyo dahil lahat sila ay nagkakanya-kanyang gastos kung may lakad o  tuwing may prusisyon sa parukya. Ang grupo ay pinangungunahan ngayon ni Lydia Libed, bilang Presidente. Nakikipag-ugnayan si Gng. Libed sa namumuno ng Pastoral Council ng Real Dos na si Emma Duragos, na nagsisilbi namang kinatawan ng parukya sa barangay.

Nakadagdag ng lakas na ispiritwal ng barangay ang chorale group ng mga kabataan at young adults na kumakanta tuwing may okasyon para sa patron at tuwing Linggo na araw ng Misa. Ang grupong ito na pinamumunuan ni Arianne Lorenzana ay madalas ding maimbita sa mga Misang idinadaos sa labas ng barangay. Ang tumatayo namang mother/adviser nila ay si Norma Besa na bukod sa nagpapakain sa mga miyembro tuwing may practice ay takbuhan din nila upang hingan ng payo. Hindi rin nagpapabaya si Norma sa pagkukusa ng tulong sa pagpalit ng mga bulaklak na alay sa patron at iba pang pangangailangan nito.

Umaagapay sa mga grupong nabanggit si Louie Eguia, presidente ng Perpetual Village 5 Homeowners Association, na ang pinagkakaabalahan sa kasalukuyan ay ang proyektong pagpapasemento ng harapan ng kapilya dahil sa dumadaming maninimba tuwing Linggo na umaapaw hanggang sa labas, bukod pa sa pagpapaayos ng bubong nito. Ayon kay ginoong Eguia, ang donasyon sa pagpasemento ng harapan ng kapilya ay manggagaling sa gobernador ng Cavite na si Jonvic Remulla, at ang pagpapaayos ng bubong ay manggagaling naman sa gaganaping “bingo social” na proyekto ng PV5 Homeowners Association. At tulad ng dapat asahan, ang maybahay niyang si Edna naman ang nagbibigay ng hindi matawarang suporta sa kanya sa lahat ng kanyang mga ginagawa, kasama na ang pag-follow up ng mga dokumento sa iba’t ibang opisina, para sa mga proyekto.  

 At sa abot naman ng makakaya ng Barangay Real Dos, ang Chairman nitong si ginoong BJ Aganus ay nakaalalay, mula sa pagbigay ng marshall tuwing magdaraos ng prosesyon at seguridad naman para sa iba pang mga kahalintulad na okasyon. Ang iba pang sakop ng patrong Lady of Guadalupe ng Real Dos ay ang Luzville subdivision, Silver Homes 1 and 2, at ang Arevalo Compound.

Ang nais kong ipakita rito ay ang maaliwalas na pakikipag-ugnayan sa isa’t isa ng mga grupo at opisyal sa Real Dos sa ngalan ng patron na “Lady of Guadalupe”. Ito ay patunay na nagkakaroon ng pagkakaisa kung ang mga tao ay may matibay na pananampalataya na nagpapaigting ng respeto sa isa’t isa.

The Filipino-Style of Democracy Today

…inept and disastrous, enjoyed only by the few!

By Apolinario Villalobos

During the American regime, particularly under the Harrison administration, Filipinization of the government gained momentum. The effort of Harrison was criticized by the Americans who perceived the Filipinos as ill-prepared, hence, needed more “training” but the kind of a “hands off” not “hands on”, which means that they should not be given direct responsibilities, to give them time to better absorb the essence of democracy. Despite the criticisms, however, Harrison, allowed the Filipinos to have a taste of self-rule, though, with lesser control, until finally, they were left on their own.

The American Constitution was the basis of the country’s own. Except for the federal form of the American government, all other aspects of the democratic system were copied. Clearly now, while practically, the American democracy was embraced by the Filipinos, its essence was not absorbed suitably. The freedom granted by the Americans nurtured the much-abused Filipino-style of democracy which, in time, became deeply-rooted, making the resulting corruption, very difficult to eradicate.

Today, the result is devastating, as such kind of democracy, is replete with abuse, being founded on kinship, gratitude and friendship. The traditional practice which had been going on since the colonial days, was never eradicated, but just got worse during the time of Harrison. It was more prevalent, though, in the lower rungs of the political system, yet. Such practice was strongly observed by the Americans in general, that is why, the freedom given to the Filipinos was perceived by them to be “unripe” and untimely.

Overly nationalistic Filipinos proudly declare that it is better to be ruled by a corrupt Filipino leader than by a foreigner. Lately, at the rate that the Filipino leaders are drowning the country in the muck of never-ending foreign-granted debts, the country’s economy has become foreign-fueled, therefore dictated by them, too, to insure the return of their “investment” complete with interest! In other words, the Filipino leaders have become puppets to these foreign lenders, making the country still foreign-ruled in a way! So, where is nationalism in such kind of a situation?

No doubt, the country has entered the new era of economic colonization. And, hypocrite Filipinos play blind and dumb to this reality, pretending that the country is still enjoying the benefits of a strong democracy. That could be true, but only for those who are in control of the government, their families, kin, and friends. The present president is undoubtedly tolerant of his critics, but democracy is not just about that. Is there democracy in the uncontrolled yearly increase in tuition fees, worsening unemployment, job contractualization, illegal mining and logging behind which are politicians and favored foreigners, yearly soaring of prices of basic commodities, and pocketing of people’s money by corrupt government officials?

A suggestion is changing the form of government, by decentralizing it. In other words, why not give federalism, a try? The essence of democracy is still the nucleus of this system, but grumblings from those with different culture will be eliminated, because with the decentralization, they can have the opportunity of ruling themselves, though on a controlled capacity. And, with the shrinking of covered areas, operation of the “federal states” can be controlled more efficiently, minimizing at least, the occurrence of corruption.

Along this line, the successful autonomous region of the Cordillera has shown that it can be done, followed by the Autonomous Region for Muslim Mindanao which can be just enhanced for the sake of the Bangsamoro. A few more steps leading towards the creation of other regions throughout the country may result to the much-sought peace, albeit limited, due to the still prevailing pockets of insurgency and banditry. At the end, what the country will enjoy would indeed, be the true Filipino-style of democracy!

Conflict of Ideologies, Abuse of Authority, and Corruption

are the Causes of the Indigenous Filipinos’ Woes Today

by Apolinario Villalobos

When the Spaniards colonized the islands of the Philippines way back in the 1500s, the natives were clustered so that they can be easily “managed” which actually means, conveniently taxed. They were made to settle around the plaza with the church as the focal point of the community. To entice those who were apprehensive and afraid to come down from their mountain abode, joyful occasions such as fiestas were held by the friars. The same practice was employed by the Americans when they took over. Some regions were successfully developed out of clustering, although, some tribes who persisted in maintaining their values and culture remained steadfast in their ancestral domains. There was not much problem during those two regimes because, the natives had only two choices – either embrace the imposed authority thereby, live in “managed” communities, or live in the mountains, far from the colonizers, peacefully. Period.

Today, the native Filipinos who live in their ancestral domain are pitifully squeezed between three forces – that of the government forces, the land grabbers, and the subversives. The government has the duty to protect every Filipino, including the indigenous ones. To make it easy for the government to do it, clustering is again used, pulling the natives from their source of livelihood, in the process. The government had to do this because of the intrusion of the subversives into the ancestral domains of the indigenous Filipinos. Unfortunately, some military contingents became abusive. The land grabbers, meanwhile, using fraudulent documents are practically driving the natives farther into the wilderness. On the other hand, the subversives employ psychological tactics in winning the natives to their side, and in some instances, even with force.

In a not so distant past, some tribes were the ones that complained about the intrusion of the subversives into their midst. Their presence required support which of course meant, doubling of effort on the part of the natives to produce more from their tilled lands. It is only when they could no longer tolerate the mulcting of these subversives that they complained to the government authorities. This is the reason why the government came into the picture – to purportedly protect the natives, necessitating their presence in their communities. In cases of land grabbing, the natives approach militant groups for help, and most often, results are not encouraging due to inaction of the government agencies concernced, that is why, during anti-government rallies, this is among the issues being shouted, a sad reality because most land grabbers are government officials using dummies!

Aside from clustering, another effort of the government to provide protection is the organization of the local defense forces composed of the able-bodied male members of the community. The Abbu Sayyaf was “developed” in this manner. Originally envisioned to augment the government effort in fighting insurgency, it later became into what it is now because of many reasons blamed on the government. In the case of the displaced natives who are seeking the protection of the United Church of Christ in the Philippines (UCCP) in Mindanao, their community-based paramilitary group is called Alamara.

The latest news about the displaced 700 indigenous Filipinos who live under the protection of the United Church of Christ in the Philippine (UCCP), displaced from their ancestral domains for several months now is disheartening. The primary reason why the natives left their homes and farms, is the presence of the military in their communities. The question now is, “who” told them that such presence is not good for them? The quest for communistic ideology is far from being dead in the Philippines. Splinters of communistic groups are well distributed throughout the archipelago even the once-peaceful Bohol, Panay, and Palawan islands.

The issue on displaced tribal communities is not new, especially, as an effect of land grabbing which started when the Spaniards came,  got complicated with the intrusion of Communism in the country, worsened by the politicians who use dummies in this scheme, and got further muddled by the abuse of some military contingents.

As a conclusion, for as long as there are adherents of Communism, land grabbers, abusive military contingents, and corrupt government officials, the problem of the indigenous Filipinos will not be solved. The consolation, however, are the religious groups, one of which is the UCCP, that provide support and affordable protection.

Ang Dahilan kung bakit PInagpapatay

ang mga Kristiyano sa Japan noong Unang Panahon – tsismis!

Ni Apolinario Villalobos

Noong panahon ng mga Kastila, ang mga misyonaryo nilang dinala sa Pilipinas ay nakarating sa Japan. Maganda ang relasyon nga mga Jesuits at Dominicans sa mga namumuno sa Japan, lalo pa at masigla din ang pakikipagkalakalan ng mga Hapon sa mga galleon na dumadayo sa kanila. Hindi pinapansin noon ang pagdami ng mga Kastila sa Japan, lalo na ng mga misyonaryo.

Subalit, minsan ay nagyabang ang isang piloto ng galleon na San Felipe sa pagkuwento tungkol sa kung paanong lumawak ang mga nasasakupan ng mga Kastila sabay pakita pa ng mapa. Ang paraan ng mga Kastila na pinagyabang niya ay ang pagpapadala muna ng mga misyonaryo upang mang-convert ng mga tao. Kapag dumami na ang mga converts ay saka darating ang mga sundalo, kaya walang kahirap-hirap ang ginagawa nilang pananakop. Nakarating ang kwento sa mga lider ng Japan na nabahala, lalo pa at napansin nila ang pagdami nga ng mga misyonaryo sa kanilang bansa. May mga ordinaryong sibilyang Kastila rin pero ang pagkaalam nila ay interasado lamang ang mga ito sa pangangalakal.

Ang sumunod na pangyayari ay ang pagpapalayas o  pagpatay ng mga misyonaryong Kastila. Ang mga Kristiyano naman ay pinagpapatay, at isa sa mga ito na naging santo, ay ang Tsinoy na si San Lorenzo Ruiz.