Showing posts with label mother. Show all posts

Love of the Mother

By Apolinario B Villalobos

When it comes to giving love -

Nothing can beat the one

Who nurtured us within her

And for months endured our weight

A burden that she carried -

Until with hard drawn effort

Brought us forth into this world.

While in her womb

We partake of the air she breathes

We partake of the food she eats

We partake of the emotions she feels

Her blood makes our heart beat

And careful that we float with ease

She moves with well-guarded steps.

Our heart that beats is her mark in us

Greater than anything, we owe it to her –

She who cries when we succumb to sickness

And dry her breast for precious milk…

Our life, we owe to our dear mother

She, we should love more than any other.

HAPPY MOTHERS’ DAY!

THE MOTHER’S LOVE

By Apolinario Villalobos

Nothing can be more tender than, the mother’s love for her child. Nor can there be more precious care that can be shown than her warm embrace as she smothers her child with kisses.

The mother can cry a river of tears for her child whose face is rumpled with pain. And, she can laugh louder than thunder when tickled by the sight of her child’s face wrapped in glorious joy.

A mother’s love glitters not with the sheen of gold or silver but profound affection that only her heart can emit as it pulsates with love for her child. That is the unequalled greatness of the mother!

But how many of us remember her birthday?...or kiss her when we come home from school?...or wipe the sweat from her face as she struggles with the laundry or, as she tries her best to prepare dinner?

Some ungrateful children are even embarrassed to bring home friends and introduce them to her. Worse is when these ingrates shout at her because she refuses to buy unnecessary gadgets due to a tight budget. But worst, is when these ingrates refuse to eat what she has prepared just because they are vegetables and not junk food such as hot dog, tocino or spaghetti.

A mother is contented with years-old simple “dusters” to save for her child’s beautiful dress, pair of pants, shirt, or toy. It’s she, who patiently helps her child who struggles with homework.

Alas!...thousands of words can be uttered in admiration of a mother, but they are not enough to fathom the depth of the mother’s love for her child. 

SA UGOY NG DUYAN

Ni Apolinario Villalobos

Tulog na bunso…sa ugoy ng duyan -

Umidlip ka’t huwag pansinin ang paligid

Palakbayin mong matiwasay ang iyong diwa

Nang kahit sa maikling pagkakatao’y panatag ka

At hindi makarinig o makakita ng mga nakakabahala.

Tulog na bunso…sa ugoy ng duyan –

Damhin mo ang biyaya na dulot ng buhay

Buhay na bigay ng Diyos at sa ati’y nagmahal

Hayaan mong sa iyong puso’t diwa ay kumintal

Habang payapa ang paligid at dilim ay di pa dumatal!

kumintal – impressed

dumatal – occured; happened

Happy Mothers’ Day!!!

Prayer for ALL Mothers…

By Apolinario Villalobos

Most Benevolent Creator of the vast universe

and controller of our destiny, to you we pray…

For all the mothers, that You have brought forth

On the face of the earth –

They, that walk the ground, crawl and slither, swim in the ocean,

And, glide in the air as they fly…

Grant that they be safe and healthy at all times

So, they can give warmth and milk to their offspring…

Grant that they be well-concealed and distanced from their predators…

Grant that they be spared from hunger and thirst

So, their offspring can suckle from them the juice of life.

For those whose offspring came out of brittle eggs,

Grant that their wings be strong

To protect their brood from the whipping wind,

From incessant patter of rain and scorching heat;

Grant that their mates fly home safe

With worms and morsels in their beak

For the helpless and fragile chicks in their nest;

For our mothers who pained to bring us forth

Into the world in all our innocence of nakedness,

They, whose sacrifice did not end in grunt and moan…

Grant that they may live longer,

So, we may make them savor the joy of living

As we let out the love -

Long-harbored in our heart for them!

Amen!

Ang Nanay naming Matapang at Mahilig Mag-ampon

Ni Apolinario Villalobos

Ang pangalan niya ay Angelica pero ang palayaw niya ay “Ica”. Bunso siya at nag-iisang babae sa kanilang magkakapatid. Mabait siya pero matapang dahil kahit maliit ay marunong humawak ng itak kaya sa palengke noong maliit pa ako, kung saan may puwesto kami ng tuyo pero nalugi kaya nauwi sila ng tatay namin sa paglatag sa lupa ng ukay-ukay, ay pinangingilagan siya.

Naalala ko noong nasa Grade 1 ako, nagkagulo sa isang inuman ng tuba malapit sa puwesto namin dahil sa isang lasing na nagwala. Daanan ang puwesto namin papunta sa inuman ng tuba, kaya halos naglaglagan ang mga tuyo dahil sa dagsa ng mga taong nagtakbuhan. Sa inis ng nanay namin, kinuha ang itak na nakatago sa ilalim ng bangko at sinugod ang nagwawalang lasing. Nang makita siya ay parang nahimasmasan dahil kilala pala siya nito. Lalong natakot ang lasing nang makita ang itak na hawak ng nanay namin. Ang may-ari naman ng puwesto ay hindi mahagilap dahil tumakbo daw at nagtago, kaya ang nanay namin ang nag-utos sa lasing na linisin ang mga kalat tulad ng nabasag na mga maliit na garapong kung tawagin ay “Bol” na ginagamit sa pag-inom ng tuba. Ang “Bol” ay tatak ng garapong galing sa America noon at ang dating laman ay minatamis yata. Antigo na ito ngayon at mahal kung bilhin sa antique shop.

Nang kumandidato ang nakakatanda niyang kapatid bilang Vice-Mayor, pati ang pamilya namin ay nadamay sa mga intriga. Sa inis niya ay nag-research kung sino ang nagpasimuno ng isang intriga at nang malaman niya ay sinugod sa bahay at hinamon ng away sa kalsada. Binantaan din niyang huwag nang dumaan sa tapat namin at huwag na huwag daw magpakita sa kanya. Nagkaroon ng problema ang intrigera dahil ang bahay namin ay nasa tapat lang ng plasa kaya kung may libreng sine, ay nagtatakip ito ng turban sa ulo at mukha upang hindi makilala ng nanay namin na mahilig ding manood ng libreng sine. Ayaw makialam ng nanay namin sa pulitika at ito ang itinanim niya sa aming isip dahil para sa kanya na naunawaan din namin, sisirain lang ng pulitika ang magandang samahan ng magkakamag-anak at magkakaibigan na ang isip ay nakatuon sa hangad na makaupo sa puwesto sa anumang paraan.

Isang gabi ay nakita ko sila ng tatay namin na nagbibilang ng mga lumang pilak na perang Kastila na matagal na nilang naipon. Kinabukasan pinalitan ng kumpare nila ang mga pilak na pera ng bago. Pambayad pala sa naipong utang na dahilan kung bakit wala nang nagdatingang bagong stock ng mga tuyo galing sa Iloilo. Nalaman ko ring marami pala silang pinautang ng paninda na hindi nabayaran kaya nalugi ang negosyo. Sa bagay na ito, hindi ko nakitaan ng tapang ang nanay namin upang maningil dahil sa awa sa mga umutang…mga kapos din daw kasi tulad naming. Hindi nagtagal, ibinenta nila ang puwesto namin.

Noong ukay-ukay na ang ibinenta ng magulang namin, sinubukan din nilang dumayo sa ibang bayan. Isang gabing dumating sila galing sa dinayong tiyangge, may kasama silang buntis. Sa kuwentong narinig ko isinama nila ang babaeng nakita nilang palakad-lakad sa palengke ng Tulunan, ang dinayong bayan nang araw na yon, dahil baka daw “ihulog” ng babae ang anak niya. Ang “ihulog” ay “ilaglag”sa Tagalog o sa Ingles ay i-“abort”. Pero dahil bata pa ako ang na-imagine ko ay ang gagawin ng babae na “ihuhulog” ang anak niya sa bangin! Inampon namin ang babae hanggang sa manganak. Nang umabot na ang anak niya sa gulang na apat na taon ay pinayagan siya ng nanay namin na bumalik sa Tulunan.

Isang beses naman, nang naghuhugas ako ng mga reject na tuyo upang matanggal ang namuong asin ay may nakita akong batang apat na taong gulang lang yata, umiiyak sa tabi ng public toilet. Nag-iisa lang siya at ayaw sumagot sa mga tanong ko kaya sinundo ko ang nanay ko. Isinama niya ang bata sa puwesto namin at inutusan ang kuya ko na maghanap ng pulis sa palengke upang sabihan na may batang “napulot” at nasa puwesto namin. Hanggang magsara na kami ng puwesto, ay wala pa ring kumuha sa bata kaya isinama na namin sa pag-uwi. Araw-araw siyang isinasama sa puwesto upang makita ng kung sino mang nakakakilala. Nang magdesisyon ang nanay naming ampunin na ang bata ay saka naman siya nakita ng tiyuhin. Sa pag-uwi nila ay sumama kami ng nanay ko at nagdala pa kami ng maraming tuyo upang pasalubong sa mga magulang. Nakatira pala sila sa bulubundukin ng Magon malapit na sa boundary ng South Cotabato, kaya napasabak kami ng “hiking” na inabot din ng ilang oras dahil napakadalang pa ang mga sasakyan noon. Nakabalik kami sa palengke bandang hapon na. Inihatid kami ng tatay ng bata dahil sa bigat ng pinabaon sa aming maraming bayabas at guyabano.

Nang umuwi naman ang nanay namin galing sa Bantayan Island (Cebu) mula sa pagdalo sa pista ng nagmimilagro daw na Sto. Niἧo, may kasama siyang isang batang babae na ulila at limang taong gulang. Naging kapamilya namin ang bata hanggang sa siya ay isinama uli sa Bantayan noong mag-sasampung taon gulang na. Hindi na siya naisama pag-uwi ng nanay namin dahil nang makita daw ang bata ng isang tiyahin ay binawi. Wala namang nagawa ang nanay namin kundi ang umuwing luhaan.

Hindi lang tao ang nakahiligang ampunin ng nanay namin dahil nang minsang umuwi siya ay may napulot siyang tuta na nangangalkal sa basurahan ng isang bakery na nadaanan niya. Hindi pa ako nag-aaral noon kaya naging kalaro ko ang tuta hanggang sa ito ay lumaki. Ang pinaka-puwesto ng aso tuwing gabi ay ang balkonahe namin. Isang umaga ay nakita namin siyang patay at kagat pa ang leeg ng isang asong patay din at ang bunganga ay umaapaw sa laway, palatandaang ito ay isang asong ulol. Nakaakyat pala sa balkonahe ang asong ulol at kung hindi napatay ng aso namin ay malamang na kami ang nabiktima pagbukas namin ng pinto nang umagang yon.

Kung buhay ang nanay namin ngayon, malamang ay naipagpatayo namin siya ng isang maliit na “halfway home” para sa mga gusto niyang ampunin kahit pansamantala, pati na rin siguro ng isang maliit ding “pet shelter”. Pero masaya na rin ako dahil alam kong inampon din siya doon sa “itaas”.

Si Rogelia Fuentibaja Sajota at ang mga Pagsubok

Sa Kanyang Buhay

Ni Apolinario Villalobos

Noong tumira ako sa isang subdivision sa Bacoor, Cavite, nadatnan ko na ang pamilya ni Mrs. Sajota na kung tawagin ng malalapit sa kanya ay “Puti” dahil sa mestisahin niyang kutis. Kabubukas lang ng sabdivison namin kaya madalang ang mga bahay, at ang pamilya naman niya ay nasa bandang likuran namin. Noong panahong yon, ang kanyang asawang si Maximo Advincula Sajota, na ang bansag naman ng mga kaibigan ay “Hapon” dahil mukhang Hapon sa kanyang mga singkit na mata, ay nagsasaka ng malawak na palayan bilang “tenant”. Madalas ako sa kanila dahil pinapasyalan ko ang mga kaibigan kong nakatira sa isang entresuwelo na pinapaupahan nila. Malimit din nila akong bigyan ng gulay. Sa kasipagan ni Mrs. Sajota, lahat na lang halos ay ginawa niya upang makatulong sa kanyang asawa. Payak man ang buhay, ay nakakaraos sila.

Nang ginawang subdivision ang palayan ay nabigyan sila ng mga lote bilang bahagi nila ayon sa batas. Sa kasamaang palad, ilang taon pa lang silang napatira sa bagong bahay ay namaalam na si Mr. Sajota, kaya mag-isang tinaguyod ni Mrs. Sajota ang kanyang dalawang anak na sina Perry at Apol na katutuntong pa lang sa high school. Noon na nagsimula ang kanyang halos walang pahingang pagsisikap. Nagtinda siya ng mga ulam at unti-unti ay dinagdagan niya ng ilang kalakal tulad ng karne, gulay at isda, katuwang ang dalawang anak.  Bandang huli ay isinara niya ang maliit na tindahan at tumutok na lang sa karinderya na pinanggalingan ng lahat ng pangangailangan nilang mag-iina, pati na ang pag-aaral ng mga bata.

Kasama sa pagsisikap nilang mag-iina ang paggising sa umaga upang mamalengke. Kadalasan noong umalis ako ng bahay upang pumasok sa trabaho nang madaling araw, ay nasasalubong ko na si Mrs. Sajota na nakabota galing sa palengke na may dalang dalawa at kung minsan ay tatlong bayong ng mga pinamalengkeng iluluto na kailangang ihabol sa almusal ng mga suki. Nakikita ko noon sa mukha niya ang kapaguran at pagkahulog ng katawan subalit hindi ko siya narinig na nagreklamo dahil sa kalagayan niya, o kahit ng kapirasong himutok man lang.

Noong July 30, 1994, nabangga siya ng isang “owner type” na jeep sa Aguinaldo highway, pero himalang nagalusan lang siya. Akala ng mga nakasaksi ay wala na siyang buhay dahil nagtilapunan ang mga dala niya. Nang panahon na yon ay halos wala siyang panahong magsimba dahil kulang pa kung tutuusin ang oras niya para sa pag-asikaso ng maliit na kabuhayan at dalawa niyang anak. Subalit ang nangyaring disgrasya ay parang nagpagulantang sa kanya upang maalimpungatan dahil itinuring niyang milagro ang kanyang pagkaligtas. Kinikilabutan siya kung isipin ang mangyayari sa dalawang anak kung siya ay namatay…kaya naisip siguro niya na kahit pinitik siya ng Diyos ay binigyan pa rin siya ng pagkakataong magbago.

Isang araw ay may nagyaya sa kanyang dumalo sa pagtitipon ng El Shaddai na noon ay sa Luneta pa ginagawa. Paumagahan ang pagtitipon na pinagtiyagaan niya. Nang magkaroon ang El Shaddai ng sariling compound sa Amvil Business Center, San Dionisio, Paraἧaque, sumunod din sila sa lugar na yon. Naramdaman ni Mrs. Sajota na ang pagsama niya sa El Shaddai ay pagkakataon na ibinigay sa kanya ng Diyos, at tila tama siya dahil mula noon ay bumalik ang katawan niya sa dati at ang nawala sa mukha niya ang mga bakas ng kapaguran, kaya maski ako ay madalas magbiro sa kanya na bumabata siya.

Subalit para yatang sinusubukan ang kanyang katatagan dahil noong Agosto 28, 2009 ay nadisgrasya naman sa motosiklo ang panganay na si Perry. Akala ng mga nakasaksi sa sakuna ay patay na ito dahil halos nayupi ang ulo at halos durog din ang dibdib. Kahit ang pinagdalhang ospital ay nag-akalang hindi rin ito tatagal. Subalit sa kabila ng halos ay kawalan na ng pag-asa dahil sa mala-inutil nang katawan nito ay unti-unting pinanumbalikan pa rin ng lakas, at ang katawang halos durog na ay nabuo uli! Ngayon, kung titingnan si Perry ay walang mag-aakalang halos nadurog ang katawan niya sa isang sakuna.

Kahit ang maliit na negosyo lang ang pinagkikitaan ni Mrs. Sajota, nagawa pa rin niyang mairaos ang pangangailangan nilang mag-iina….at nakakatulong pa siya sa ibang tao kahit papaano sa abot ng kanyang makakaya. Ang ngiti ay hindi nawawala sa kanyang maaliwalas na mukha at hindi nahihiyang magbigkas ng pasasalamat sa Diyos kahit para sa isang maliit na bagay na dapat pasalamatan. Ilang beses na rin siyang nagdasal para sa kapakanan ng mga kamag-anak at kaibigan, lalo na ang mga matagal nang hindi nagkikita….at napagbibigyan naman sa mga pagkakataong hindi inaasahan.

Kasama niya ngayon ang dalawang anak na sina Perry, 35, na may dalawang anak, at ang bunsong si Apol na sa batang gulang na 32 ay biyudo na. Apat silang nagtutulungan, kasama ang kanyang manugang na asawa ni Perry sa bahay na iniwan sa kanila ng namayapang asawa. Itinuloy pa rin nila ang maliit na karinderya sa kanilang bahay pero ang turing dito ni Mrs. Sajota ay hindi “negosyo” subalit isang palipasan ng oras upang siya ay malibang. Ang mahalaga sa kanya ngayon ay makapagpakita naman ng taos-pusong pasasalamat kay El Shaddai kaya hindi siya pumapalya sa pagdalo ng pagtitipon tuwing Sabado mula alas-kuwatro ng hapon hanggang alas-diyes o alas-onse ng gabi kahit na may kahinaan ang kanyang mga mata. Ang sabi niya sa akin nang huli kaming mag-usap ay, “kung ako ay mamayapa na, ang kailangan ko lang naman ay isang kapirasong hukay”.

Hindi siya namimilit sa paghatak ng iba upang dumalo sa pagtitipon ng El Shaddai. Subalit dahil nakikita sa kanyang katauhan ang magandang resulta ng pagiging simpleng Kristiyano, marami siyang naaakit.  Ang magandang paraan ng kanyang “paghikayat” sa pamamagitan ng kilos at pananalita ay nakaakit na ng marami tungo sa “tamang daan”.

Emma…Single Mom na Mapagpaubaya

At may Malasakit sa Kapwa

(para kay Emma Mendoza-Duragos)

Ni Apolinario Villalobos

Palangiti si Emma at masayahin, hindi dahil kinukubli niya ang mabigat na pasanin bilang single mom, kundi dahil likas na siyang ganyan noon pa man daw na bata siya. Maliban sa aura niyang masaya, maayos din siya sa sarili. Noong na-confine siya sa ospital upang operahan sa matris, animo ay bisita siya sa ospital sa halip na pasyente dahil, bukod sa pakikipag-usap sa ibang pasyente, ay kuntodo make-up din siya at nakabihis pa. Ngayong meron siyang maliit na karinderya, kung mamalengke at humarap sa mga kostumer, ganoon pa rin siya – maayos ang sarili at naka-make-up. Hindi siya tulad ng ibang carinderista na nanlilimahid at amoy suka dahil sa pawis.

Single mom si Emma, pero hindi biyuda. Nagkaroon lang ng kaunting hindi pagkakaunawaan silang mag- asawa. Ganoon pa man, pinilit ni Emmang magpakumbaba sa pagsunod sa probinsiya ng asawa na nakausap naman niya ng maayos. Naiwan sa kalinga ni Emma ang bunsong anak na nasa Grade 7, at sa kabila ng nangyari sa kanila ng kanyang asawa, malapit sa kanya ang mga kamag-anak nito sa kanya. Hindi rin siya nagtanim ng sama ng loob sa asawa, at lalong hindi niya isinara ang pinto ng bahay nila sa pag-uwi nito.

Noong unang mga araw na naiwan siya, wala siyang pinagkitaang permanente hanggang maisipan niyang magbukas ng maliit na karinderya dahil dati na rin naman silang pumasok na mag-asawa sa ganitong negosyo. Sa awa ng Diyos ay tinangkilik ang mga niluluto ni Emma na ang puwesto ay nasa bakuran lang bahay nila.

Malaki ang kailangang kitain ni Emma upang matustusan ang pag-aaral ng anak, pati na ang ibang gastusin sa bahay. Subalit sa kabila nito, ay nagawa pa rin niyang kumalinga ng isang batang babaeng hirap paaralin ng mga magulang. Tumutulong ito sa kanya at tinutulungan din niya sa pag-aaral. Anak din ang turing niya dito. Pinapasa-Diyos niya ang lahat, yan ang sabi niya sa akin nang minsang mag-usap kami habang namumungay pa ang mga mata sa antok. Gumigising siya, kasama ang kapatid na si Baby, bandang alas-tres ng madaling araw upang simulan ang pagluluto dahil alas-sais pa lamang ay dagsa na ang mamimili.

Ni minsan ay hindi ko nakitang nakasimangot ang may lipstick na mga labi ni Emma…palagi siyang nakangiti sa pagharap sa ibang tao. Ang umaapaw na kasiyahan sa puso ay ipinamamahagi niya tuwing may kausap siyang may problema. Ang palagi niyang payo na ginawa na rin niya sa akin ay, huwag pansinin ang problema, dahil magkakaroon din daw ito ng lunas pagdating ng panahon. Subalit hindi ito nangangahulugang magpapabaya na ang isang taong may problema.

Bukod sa kanyang karinderya, abala din si Emma sa mga gawain bilang opisyal ng religious group na Holy Face of Jesus, at bilang Presidente ng sangay sa Barangay Real Dos ng St. Martin de Porres Pastoral Council. Ang mga regular na gawain ng Holy Face ay ang pagdasal ng nobena at rosary, at sa mga pinaglalamayang namayapa.

Ang pinaka-utang na loob ko kay Emma pati sa kanyang kapatid na si Baby ay ang pagsita nila sa akin tuwing ako ay nawawala sa porma, o yung hindi ko alam ay nagtataas na pala ako ng boses kapag naiinis o nagagalit. Ayaw siguro nila akong mamatay agad dahil sa high blood pressure, kaya nahalata kong iniiwasan nila kung minsan na makibahagi ng mga kuwentong alam nilang ikatataas ng presyon ko. Ang nabanggit ay isa sa mga bagay na gusto ng mga kaibigan ni Emma sa kanya…may taos-pusong pagmamalasakit sa mga kaibigan, sa halip na siya ang pagmalasakitan o kaawaan na ayaw niyang mangyari. Buo ang kanyang loob na isa sa mga katangian ng mga taga-Maragondon isang makasaysayang bayan ng Cavite.

Ang Pagmamahal ng Ina sa Anak

(para kay Miguel Kurt Padua)

Ni Apolinario Villalobos

Mula sa sinapupunan niya nang ito ay sumibol

karugtong na ng kanyang buhay

ang anak na walang kamalay-malay

at sa marahang pagpintig ng puso nito

ramdam ng ina’y ligayang hindi matanto.

Nagmamahal nang walang pasubali, yan ang ina

na lahat ay gagawin para sa anak

nang ito’y lumigaya’t ‘di mapahamak

gumapang man at magtiis, o maghirap

matupad lang para sa anak, ang pangarap.

Ina lang ang kayang magtiis sa mabigat na pasakit

kakayanin ang lahat para sa anak

na sa mundo’y iniluwal na may galak

biyaya ng Diyos, sa kanya’y ipinagkaloob

kaya, pagmamahal niya’y taos, marubdob!

Life’s Sorrows and Joys,

Pleasures and Pains

By Apolinario Villalobos

Life is not a bed of roses, so they say…

And it is not always pleasure that we feel

But pain that can be like death, as well…

Life is also specked with sadness and sorrow

But beyond them, is always a bright tomorrow.

The pain of birth that convulses a mother

Becomes a joy, with her babe’s cry like no other.

There is sorrow for those who cry for food

But joy with thought, they’re more loved by the Lord.

The world wallows in pains of greed and abuse

But there is always hope that in life hereafter -

Man’s face will shine with joy… forever!

Si Eden…Matatag na Ina

Ni Apolinario Villalobos

Iba’t ibang pagkakataon ang sumusubok sa katatagan ng isang ina. Nandiyan ang mamatayan ng asawa kaya naiwang mag-isang nagtaguyod sa mga anak;  mabubugbog ng istambay na ay adik pang asawa subali’t hindi niya maiwan dahil ayaw niyang mawalan ng ama ang kanyang mga anak; mamasukan sa beer house bilang entertainer upang mabuhay ang mga anak sa pagkakasala…marami pang iba.

Iba at pambihira ang nangyari kay Eden, wala pang apatnapung taong gulang na ina. Maganda ang samahan nila ng kanyang asawang nagta-traysikel hanggang ito’y maputulan ng isang paa dahil sa sakit na diabetes. Dinoble ni Eden ang pagkayod sa pamamagitan ng paglalabada at pagpapataya ng “ending”, isang sugal na paborito ng mahihirap dahil sa laki ng panalo kahit maliit ang taya, pati pagtinda ng banana-cue ay ginawa na rin niya. Sa kabila ng lahat, talagang kinakapos pa rin sila dahil lima ang kanilang anak, na ang mga gulang ay mula tatlo hanggang labing-anim na taon. Tuwing  mag-usap kami ng asawa ni Eden noong buhay pa ito,  pabiro itong nagsasabi na hindi lang kaliwa’t kanan ang mga utang nila, kundi harap at likod pa. Ang nagpatindi ng pangangailangan nila sa pera ay ang regular check- up at mahal niyang mga gamot .

Bilang huling hirit sa kapalaran nila, nagdesisyon si Eden na magtrabaho sa ibang bansa, at pinalad namang makapasok bilang katulong sa Saudi. Naiwan sa kalinga ng asawang pilay ang mga bata. Maganda  ang mga plano na ibinahagi sa akin ng asawa niya dahil uunahin daw muna nilang bayaran ang mga utang, at saka na sila mag-iipon ng pangpuhunan sa negosyo. Inaasahan niyang may maiipon sila dahil dalawang taong kontrata ang nakuha ni Eden. Ang masakit nga lang ay inatake siya hanggang matuluyan dahil hindi nakainom ng gamot ng kung ilang araw. Nangyari ang trahedya, tatatlong buwan pa lamang na nakaalis si Eden.

Nagpakatatag ang mga bata na inalalayan ng ilang kamag-anak, lalo na ng mga kapitbahay na siyang nag-asikaso sa pinaglamayang asawa habang hinihintay ang desisyon ng amo ni Eden kung papayagan siyang umuwi. Masuwerte siya at napayagan naman, ibinili pa ng tiket sa eroplano at pinagbakasyon ng isang buwan upang maasikaso ang pagpalibing sa kanyang asawa. Dahil sa kabaitan ng amo, hindi maaaring hindi siya bumalik sa Saudi, lalo na at nakatali pa siya sa kontrata na maaari niyang ikakulong kung kanyang susuwayin.

May isang kamag-anak ang kanyang asawa na nagbigay ng matitirhan nilang mag-iina. Sa tabi nito nakatira ang bayaw ni Eden na nagpalakas ng kanyang loob. Magpapadala naman siya ng pera sa isa pang kamag-anak para sa mga pangangailangan ng mga bata lalo na ng mga nag-aaral.

Nang mag-usap kami ni Eden, nakita ko ang pangamba sa kanyang mukha na hindi naikubli ng maya’t mayang pagpatak ng luha na pinapahid niya agad upang hindi makita ng mga bata. Kailangang magpakita siya ng katatagan upang hindi panghinaan ng loob ang kanyang mga anak. Kinausap na rin daw niya ang mga ito at nagpasalamat siya dahil kahit sa mura nilang isip, naintindihan nila ang lahat kaya magtutulungan na lang daw sila at handa silang magtiis.

Iniwan ni Eden ang kanyang mga anak bago pumutok ang araw upang makaiwas sa trapik sa pagpunta niya sa airport. Nangyari ang inasahan niyang iyakan nilang mag-ina bago siya makalabas ng bahay, at dahil tulog pa ang bunso, siguradong mahihirapan ang mga kapatid sa pagpatigil ng kanyang pag-iyak paggising nito. Nang huli kaming mag-usap nina Eden at mga anak niyang tin-edyer, nag-isip na kami ng maraming dahilan na sasabihin sa bunso kung hahanapin siya nito.

Nakakalungkot isipin na ang ibang ina sa panahon ngayon ay walang kasiyahan sa kabila ng kasaganaan sa buhay. Ang iba, dahil halos hindi na alam ang gagawin sa paggastos ng labis na kita ng asawa ay inii-spoil ang mga anak sa pagbigay ng kanilang mga luho, bukod pa dito ang mga pansarili nilang kapritso kaya kung anu-anong retoke ang pinapaggagawa sa katawan.

Ang iba naman ay hindi natutong pagkasyahin ang kita ng asawa sa mga pangangailangan kahit sapat naman sana kung hindi lang dahil sa kanilang bisyo tulad ng pagsusugal at paglalabas-labas kasama ang mga kumare. Ang iba ay nagsa-sideline o kumakabit sa mga may pera upang matustusan ang kanilang luho na hindi kayang suportahan ng kita ng asawa, kaya napapabayaan pa ang mga anak.

Maraming biyuda tulad ni Eden sa mundo. Subali’t iilan lang siguro silang may matatag na kalooban. Ang iba ay nagpapakamatay dahil hindi nila kayang balikatin ang napakabigat na responsibilidad sa kanilang balikat. Ang iba ay nawawalan ng katinuan sa pag-iisip kaya bumagsak sa ospital ng may kapansanan sa pag-iisip at ang mga anak ay napapunta sa bahay-ampunan.

Palagay ko ay malalampasan ni Eden at mga anak niya ang mga pagsubok dahil hindi naman ito ibibigay ng Diyos kung hindi nila makakaya.  Sa mga makakabasa, dasal para sa mag-iina ang hinihiling ko.

Ang Aming Nanay…

Ni Apolinario Villalobos

Nakagisnan ko na ang bisyo ng aming nanay na pagnganga. Sa gulang niyang wala pang limampu, naipanganak niya kaming labing-isang magkakapatid, subalit siyam lamang ang buhay. Bihira siyang magsalita, at sa kanilang dalawa ng aming tatay siya ang taga-disiplina sa amin. Sa aking paningin, siya ay matapang at napatunayan ito nang minsang sugurin niya ang puwesto ng larong “pool”, yong parang bilyar, subalit flat na bilog na kahoy ang tinutumbok ng tako. May nagsumbong kasing naglalaro doon ang isa kong kuya sa halip na pumasok sa eskwela. Pagpasok daw niya ay kumuha agad siya ng tako at hinataw ang kuya ko, at nang mabali ito, kumuha pa raw ng isa at iwinasiwas sa ibang mga nandoon na hindi alam kung saan susuling, habang minumura ang may-ari ng puwesto. Pinasara daw niya ang puwesto subalit sa awa sa may-ari ay pinabuksan din makalipas ang ilang araw.

Ang una naming pagtatalo na umabot sa pagpingot niya sa magkabila kong tenga ay nang tumanggi akong magsuot ng ukay-ukay na long sleeves at puting polo shirt, na dahil may pagka-synthetic ang material ay mainit sa katawan. Ayaw ko ring isuot ang malaking sapatos at maluwag na pantalon ng kuya ko. Ang okasyon ay ang pag-akyat ko sa stage upang masabitan ng ribbon na pang-third honor noong ako ay grade three. Pinagyabang niya ako sa mga bumabati sa kanya, na ikinainis ko rin, dapat daw kasi ay first honor ako, pero dahil kamag-anak namin ang teacher, binigay na lang sa akin ang third honor para walang masabi ang ibang magulang.

Nang malugi ang negosyo naming tuyo at daing, nagtinda siya ng ukay-ukay na ang tawag noon ay “relip” mula sa salitang “relief” dahil nga naman ang mga damit ay “relief goods” na donasyon galing Amerika  at unang ibinagsak noon ng mga tiwaling negosyante sa palengke ng Bambang sa Sta. Cruz, Manila. Kumalat ito hanggang Baguio na nadagdagan ng mga surplus galing naman sa Subic (Olongapo) at Clark (Pampanga). Ang mga artista at singer noon ay may mga suking tindero at tindera na alam ang mga style na gusto nila, kaya kung may bubuksang mga bundle, inuuna nilang pinipili ang para sa mga ito. Ang nanay ko naman ay sa Bambang lang kumukuha dahil nandoon ang suki niyang puwedeng utangan.

Dahil sa negosyo naming ukay-ukay, lahat ng damit namin ay galing na dito. Pinagtitiyagaan niyang  i-alter ang mga damit upang magkasya sa amin. May mga suki siya na pinapatawag sa akin tuwing may bagong bundle siyang bubuksan upang una silang makapamili, at ang matira ay binebenta sa palengke at idinadayo pa sa mga tiyangge ng ibang bayan. Gumigising siya at ang kuya kong hinataw niya ng tako, madaling araw pa lang upang umabot sa trak na naghahakot ng mga “volantero”, tawag sa mga dumadayo sa tiyangge ng ibang bayan. Hindi ko sila nakitang humigop man lang ng kape bago umalis, dala ang malalaking sako ng ukay-ukay. Sumasabay sa kanila ang tatay namin sa pag-alis ng bahay upang mag-abang sa palengke ng mga kalakal na kanyang mahahakot bilang kargador, na naging trabaho niya nang malugi ang negosyo namin.

Dahil sa laki ng pamilya namin, kahit anong sipag ng aming magulang ay hirap kaming makaangat sa buhay. Ang unang bumigay ay ang aming tatay na dahil siguro sa sama ng loob ay natutong uminom na nagpadali sa kanyang buhay, kaya namatay sa sakit na kanser sa atay.

Sa kabila ng lahat hindi pa rin sumuko ang aming nanay na tumira sa bukid upang makasama sa mga kamag-anak na nagsasaka, kaya napasabak naman siya sa pagtanim ng palay, mais, at pag-ani  na rin ng mga ito. Nagbukas din siya ng maliit na tindahan na ang mga paninda ay pinapautang niya at ang bayad ay mais o palay, hindi pera. Ganoon ka-diskarte ang aming nanay. Tuwing Sabado naman ay binibisita ko siya at dahil kapos sa pamasahe, sinasabayan ko ang ang pagsikat ng araw kung lakarin ko ang ilang kilometrong layo mula sa aming bayan, hanggang sa bukid na tinitirhan niya. Lakad din ang ginagawa ko kung ako ay uuwi na sa bayan, madaling araw pa lang ng Lunes upang maghanda sa pagpasok sa eskwela.

Noon ko napansin ang madalas na pagtali ng nanay namin ng malaking panyo sa kanyang sikmura. Akala ko ay normal lang yon tuwing umaga. May iniinda na pala siyang sakit na nagpapahirap sa kanya dahil sa kirot na naging sanhi pa ng kanyang pagsusuka kung minsan. Dahil sa kakapusan ng pera, sa arbularyo siya dinadala ng mga kapatid ko kung atakehin siya ng sakit.

Isang hapong umuwi ako mula sa eskwela, sinalubong ako ng kalaro kong kapitbahay namin na nagsabing kailangan ko raw magmadali upang  “umabot pa ako”. Hindi ko siya naintindihan, subalit pagdating ko sa amin, nagulat ako dahil maraming tao, yon pala, kararating lang ng kapatid ko kasama ang bangkay ng aming nanay na natuluyan habang ginagamot ng arbularyo. Nasa kalagitnaan ako ng first year high school noon, at wala pang isang taon ang nakalipas nang mamatay ang aming tatay. Namatay ang nanay namin sa sakit na kanser sa matris.

Bilang paggunita sa Buwan ng mga Ina, itong payak na pag-alala lamang ang kaya kong magawa dahil hindi ko naman kayang ibalik ang kanyang buhay upang maski papaano sana ay maipatikim ko sa kanya bilang ganti, ang ginhawang bunga ng kanyang pagsisikap katuwang ang aming tatay.

Sa isang banda, ang panawagan ko naman sa mga mambabasa na may mga magulang pa, kahit tatay o nanay man lang…mahalin ninyo sila....dahil sila ang bukod-tanging kayamanan sa ating buhay na walang katumbas…o di man,  ay buhay lamang natin ang katumbas. Kung hindi dahil sa kanila, wala tayo sa mundong ito….

Happy Mothers’ Month/2015

Prayer for ALL Mothers…

By Apolinario Villalobos

Most Benevolent Creator of all things in the vastness of the universe

and controller of their destiny,

To you we pray…

For all the mothers that You brought forth on the face of the earth –

They that walk the ground, crawl and slither, swim in the ocean

and slice the air with their flight,

Grant that they be safe and healthy at all times

that they can give warmth and milk to their offspring,

Grant that they be well-concealed and distanced

from the sight and reach of predators,

Grant that they be spared

from hunger and thirst

that their offspring can suckle from them the juice of life

though trickles they may be

that they live on to gasp for breath;

For those whose offspring came out of brittle eggs,

Grant that their wings be strong

to protect their brood from the whipping wind,

from incessant patter of rain and scorching heat;

Grant that their mates fly home safe

with worms and morsels in their beak

for the helpless and fragile chicks in their nest;

We thank You Lord, for the life that you gave,

We thank, too, the mothers for their love

and warm care that they give

even in the face of death….

Amen!